Vaarwel 24-uursdag: vanaf deze datum duren dagen op aarde 25 uur
Wetenschappers hebben ontdekt dat de dagen op aarde langzaam langer worden. De kop van dit artikel klinkt misschien spectaculair, maar de realiteit is veel subtieler. Het idee van een dag van 25 uur prikkelt de verbeelding, maar het is geen gebeurtenis die we binnenkort zullen meemaken. Deze verandering speelt zich af op een tijdschaal die ons dagelijks leven nauwelijks voelt.
Zo verandert de daglengte
De aarde draait beetje bij beetje langzamer. Die vertraging wordt voor een groot deel veroorzaakt door de getijdewerking van de Maan en zorgt ervoor dat een dag geleidelijk langer wordt. Het woord “binnenkort” dekt de lading niet als het gaat om een verschuiving naar een dag van 25 uur: dat gaat over miljoenen jaren en is dus niet iets wat je binnen een mensenleven ziet.
Het verschil tussen een zonnedag en een sidere dag is van belang om te snappen. Een zonnedag (waarop onze 24-uursindeling is gebaseerd) meet de tijd die de aarde nodig heeft om de zon weer op dezelfde plek aan de hemel te krijgen. Dat is iets langer dan de echte rotatietijd van de aarde ten opzichte van verre sterren, die we een sidere dag noemen. Volgens NASA’s Space Place wordt het verschil tussen deze twee goed uitgelegd.
Wat de Maan doet
De Maan speelt een grote rol in die vertraging. Door zijn zwaartekracht ontstaan getijden op aarde. Die getijdebolletjes (die niet precies met de Maan uitgelijnd zijn door wrijving van de oceaan en de zeebodem) onttrekken rotatie-energie van de aarde. Die energie-uitwisseling zorgt ervoor dat de aarde vertraagt, terwijl de Maan zich langzaam verder verwijdert. NASA’s “eclipse and Earth rotation explainer” geeft een gedetailleerde uitleg van die processen.
Een beeldende vergelijking: het is alsof iemand lichtjes een draaiende bureaustoel tegenhoudt met de voet. De stoel blijft draaien, maar vertraagt beetje bij beetje.
Metingen en historische gegevens
Wetenschappers gebruiken uiterst nauwkeurige klokken en astronomische waarnemingen om deze veranderingen vast te leggen. Oude zons- en maansverduisteringen leveren historische data waarmee kloktijd en de rotatie van de aarde vergeleken kunnen worden. Organisaties zoals de International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) publiceren officiële bulletins over aardrotatie, terwijl het National Institute of Standards and Technology (NIST) uitlegt hoe schrikkelseconden worden gebruikt om kloktijd in lijn te houden met de rotatie van de aarde.
Wanneer krijgen we echt een dag van 25 uur?
Hoewel de krantenkoppen soms anders doen vermoeden, schatten wetenschappers dat het nog ongeveer 200 miljoen jaar duurt voordat een dag de 25 uur haalt. Die schatting gaat uit van de aanname dat het aarde‑maan‑systeem zich min of meer gelijkmatig blijft ontwikkelen. Onderzoekers van de Universiteit van Toronto, waaronder astrofysicus Norman Murray, hebben veranderingen in daglengte over geologische tijd bestudeerd en daarover gepubliceerd in Science Advances.
Andere dingen die de daglengte kunnen veranderen
Buiten de getijdenwerking zijn er nog andere processen die de rotatie van de aarde beïnvloeden. Het smelten van ijs, de herverdeling van water en grote technische projecten kunnen kleine veranderingen veroorzaken. NASA bespreekt rotatieveranderingen gerelateerd aan ijs en grondwater. Zulke processen hebben meestal maar kleine effecten, maar ze maken deel uit van de ingewikkelde dynamiek van de aarde.
Het beeld van langer wordende dagen zet aan tot nadenken over de lange termijn van astronomische en geologische processen op onze planeet. Een dag van 25 uur ligt buiten ons directe bereik, maar het roept wel de vraag op hoe zulke veranderingen onze toekomst in een breder kader zouden kunnen vormen.